اثر عمق غرقابي بر تلفات تبخير از سطوح شاليزاري

پژوهش های حفاظت آب و خاک

دوره 24 - شماره 1

نوع مقاله: Original Article
چكيده: سابقه و هدف: در روش آبياري غرق‌آبي در اراضي شاليزاري، تبخير آب از سطح خاك يكي از اجزاي تلفات آب محسوب مي‌گردد. مقدار تبخير در اين اراضي تابع عوامل دما، رطوبت نسبي، سرعت باد، سطح پوشش گياهي، عمق غرق‌آبي، عمق ايستابي در زير سطح خاك و عوامل متعدد ديگر مي‌باشد. در مديريت‌هاي مبتني بر آبياري تناوبي، شاليزارها از حالت غرق‌آب دايم خارج گرديده‌اند و در هر نوبت آبياري سطح آب در آن‌ها از حد فاصل غرق‌آب تا ظهور ترك مويين تغيير مي‌كند. اين تحقيق با هدف اندازه گيري مقدار تبخير در دوره رشد برنج در عمق‌هاي مختلف غرق‌آبي در شرايط اراضي شاليزاري استان گيلان در محل مزرعه موسسه تحقيقات برنج كشور در مجاورت ايستگاه تحقيقات هواشناسي رشت در سال 1392 انجام شد.
مواد و روش‌ها: پنج تيمار مختلف سطح ثابت آب نسبت به سطح خاك شاليزار (5، 2/5، 0، 5- و 10- سانتي‌متر) در سه تكرار و با استفاده از ميني‌لايسيمتر نصب شده در وسط كرتهاي بزرگ شاليزاري با استفاده از طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي اعمال گرديد و تبخير روزانه در آنها اندازه‌گيري شد. 
يافته‌ها: نتايج نشان داد كه تلفات تبخير در عمق‌هاي مختلف غرقابي در سطح 5% در برخي موارد با يكديگر تفاوت معني‌دار دارند. بيشترين مقدار تبخير مربوط به تيمار صفر سانتيمتر و كمترين مقدار مربوط به تيمار 10- سانتيمتر، به ترتيب معادل 120/8 و 94 ميلي‌متر بود. در همه تيمارها با گذشت زمان از ابتداي دوره، تبخير در شاليزار به نصف كاهش مي‌يابد. وقوع بارندگي نيز تبخير را تا 75% كاهش مي‌دهد. بدون در نظرگرفتن روزهاي بارندگي نيز تفاوت تبخير در سطوح مختلف غرقابي در شاليزار داراي تفاوت معني‌دار مي‌باشند. مقايسه ميانگين‌ها نشان داد كه بالا‌بودن ارتفاع سطح غرق‌آب در شاليزار موجب افزايش ميزان تلفات تبخير مي‌گردد. با كاهش سطح غرق‌آب و نازك شدن لايه آب روي خاك، خصوصاً در دوره رشد رويشي، تبخير كاهش مي‌يابد. اگر ارتفاع اين لايه خيلي كم شود وبه صفر برسد و يا خاك در حالت نيمه اشباع قرار بگيرد، تبخير مجدداً افزايش مي‌يابد. پس از آن در شرايطي كه سطح آب در خاك پايين‌تر از شرايط نيمه اشباع است (10- سانتي‌متر) تبخير بطور معني‌داري كاهش مي‌يابد.
نتيجه‌گيري: نتايج اندازه‌گيري‌هاي تبخير و نوسانات آن تشابه چشمگيري با نوسانات دماي اندازه گيري شده در هر تيمار (در عمق 5 و 10 سانتيمتري زير سطح خاك) و همچنين دماي آب دارد و تيمارهايي كه داراي تلفات تبخير بيشتر هستند، تيمارهايي هستند كه در بازه هاي روزانه دماهاي بيشتري در محيط آب و خاك آنها ثبت شده است. در شرايط وجود آب كافي وجود لايه نه چندان ضخيم غرق‌آب باعث جلوگيري از بالارفتن تبخير آب مي‌گردد، اما در صورت نبود آب لازم براي حفظ حالت غرق‌آب، براي كاهش تلفات تبخير، استقرار آب در بيش از 5 سانتي‌متر پايين‌تر از سطح خاك در اولويت قرار دارد.
The effect of submergence depth on evaporation losses in paddy fields
Article Type: Original Article
Abstract: Background and objective: Evaporation is one of the main components of water losses in submerged irrigation method in paddy fields. The amount of evaporation is a function of temperature, relative humidity, wind speed, vegetated surface, submerges depth, water table level and other elements. In different intermittent irrigation managements, paddy fields frequently are under submerged and non-submerged situation. In each irrigation practice, the water level changes from submerged to capillary crack. This research aims measuring of evaporation rate during rice growth in different submerged depths in Guilan Province paddy fields in Rice Research Institute near meteorological research station in 2013. 
Material and methods: Five different water level treatments (5, 2.5, 0, -5, -10 cm) where applied to the farm in three repetition and using mini Lysimeters the evaporation is measured in daily scale in the middle of pig plots. 
Results: The results show that evaporation in different submerged levels is significantly different in 5%.The most and least evaporation amounts are consequently seen in 0 cm and 10 cm treatments respectively 120.8 millimeter and 94 millimeter. In all treatments the evaporation reduces during the time to the half. Precipitation minimize also evaporation rate till 75 %. Neglecting precipitation dates also does not change the difference between treatments. The comparisons show that higher levels of water on the soil surface cause higher evaporation losses. By reducing water level and narrowing water depth on soil surface, especially in vegetation period evaporation reduces. If the thickness of this layer reduces and reaches to zero or soil became semi saturated, evaporation increases again. If the thickness of this layer reduces and reaches to zero or soil became semi saturated evaporation increases again. Then when the soil became dryer and the water level stays at -10 cm below soil level, the evaporation decreases significantly.
Conclusion: The results of evaporation measurements and its fluctuations are highly strongly to fluctuations of soil temperature in every treatment (in depth of 5 and 10 cm under the top soil) and water temperature and treatments which have higher records of temperature in the soil and water environment, have severer evaporation rates. In case of enough available water, presence a thin layer of water on top soil surface can reduce effectively evaporation. But in the absence of water necessary to maintain submergence, to reduce evaporation losses it is recommended to keep water level table in lower than 5 cm from top soil surface.
قیمت : 20,000 ريال